Za nami drugi dzień aktywności edukacyjnych realizowanych w Chorwacji w ramach projektu „MIŁOśnicy Wiedzy 2, czyli Redzcy Seniorzy uczą się rozpoznawać różne formy dezinformacji z programem Erasmus+” (nr 2026-1-PL01-KA122-ADU-000405613). Tym razem skupiliśmy się na dezinformacji klimatycznej, a hasłem przewodnim dnia było „Zielone fakty, nie zielone mity”.
Dzień rozpoczęliśmy od rozgrzewki kulturowej „Chorwacja i środowisko”. Rozmawialiśmy o krajobrazie i klimacie Chorwacji, znaczeniu Morza Adriatyckiego dla środowiska i gospodarki oraz o lokalnych wyzwaniach związanych z wodą, odpadami i intensywną turystyką. Uczestnicy poznawali również chorwackie słownictwo związane z pogodą i przyrodą. Ważnym elementem była rozmowa z chorwackimi seniorami na temat tego, jak w ich odczuciu zmieniło się lato na przestrzeni życia. Pozwoliło to porównać doświadczenia uczestników z Polski i Chorwacji oraz pokazać, jak osobiste obserwacje mogą stać się punktem wyjścia do rozmowy o klimacie, ale nie zastępują danych.
W kolejnym bloku zajęć zajęliśmy się jednym z najczęstszych źródeł nieporozumień w dyskusjach o zmianach klimatu, czyli myleniem pogody z klimatem. Uczestnicy analizowali różnicę między krótkotrwałym zjawiskiem pogodowym a długoterminowym trendem klimatycznym. Rozmawialiśmy o tym, dlaczego pojedynczy zimny dzień albo śnieżna zima nie są dowodem przeciwko globalnemu ociepleniu, czym jest średnia temperatura, dlaczego ważne są dane wieloletnie oraz jak należy rozumieć trendy.
Pojawiły się również ważne pojęcia związane z emisjami gazów cieplarnianych, śladem węglowym, ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi oraz różnicą między korelacją a związkiem przyczynowo-skutkowym. Szczególną uwagę poświęciliśmy temu, w jaki sposób dezinformacja klimatyczna wykorzystuje pojedyncze przykłady zamiast danych obejmujących dłuższy okres. Analizowaliśmy między innymi popularne narracje: „Skoro zimą pada śnieg, nie ma globalnego ocieplenia”, „Klimat zawsze się zmieniał, więc człowiek nie ma znaczenia”, „Naukowcy nie są zgodni co do zmian klimatu” oraz „Jedna osoba niczego nie może zmienić”.
Bardzo praktyczna była część „Klimatyczny fakt czy manipulacja?”. Uczestnicy pracowali z przykładami memów, nagłówków artykułów, wpisów w mediach społecznościowych, wykresów temperatur, zdjęć ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz reklam wykorzystujących hasła ekologiczne. Tym razem zadanie polegało nie tylko na ocenie samego komunikatu, ale przede wszystkim na sprawdzeniu, jak został skonstruowany.
Seniorzy sprawdzali, czy przedstawiony wykres obejmuje wystarczająco długi okres, czy jego oś została pokazana w sposób mogący wyolbrzymiać różnice, czy informacja dotyczy pogody czy klimatu, czy podano wiarygodne źródło oraz czy prezentowane dane mają charakter lokalny, regionalny czy globalny. To bardzo ważne, ponieważ te same liczby mogą wywołać zupełnie inne wrażenie w zależności od sposobu ich przedstawienia.
Dużo dyskusji wywołał także temat greenwashingu. Analizowaliśmy hasła takie jak „eko”, „naturalny”, „zielony”, „przyjazny planecie” czy „zero waste”. Zastanawialiśmy się, co właściwie znaczą takie określenia, czy zawsze można je zweryfikować i czy samo użycie zielonego koloru, liścia albo ekologicznie brzmiącego hasła rzeczywiście świadczy o tym, że produkt lub firma działają w sposób korzystny dla środowiska.
Następnie przyszedł czas na warsztat „Sprawdzamy klimat”. Uczestnicy pracowali w grupach nad konkretnymi twierdzeniami klimatycznymi. Każdy zespół otrzymał wiadomość do sprawdzenia i przygotowywał własny prosty fact-check. Trzeba było określić tezę, znaleźć źródło wiadomości, sprawdzić przedstawione dowody, poszukać wiarygodnych źródeł i na tej podstawie zdecydować, czy mamy do czynienia z prawdą, fałszem, manipulacją czy sytuacją, w której brakuje wystarczających danych.
Na zakończenie dnia odbyła się ewaluacja „Meteorolog kontra klimatolog”. W quizie „Pogoda czy klimat?” uczestnicy rozpoznawali różnice między krótkotrwałymi zjawiskami pogodowymi a długoterminowymi zmianami klimatycznymi, odpowiadali na pytania prawda/fałsz i wspólnie omawiali najczęściej spotykane mity.
Wieczorem zaś malowaliśmy ekologiczne torby – jako formę integracji i wspólnych działań kulturowych.
Drugi dzień pokazał, że dezinformacja klimatyczna bardzo często nie polega na całkowitym wymyślaniu faktów. Znacznie częściej wykorzystuje fragment prawdziwej informacji, pojedynczy przypadek, źle dobraną skalę, emocjonalny nagłówek albo wyrwany z kontekstu wykres. Dlatego najlepszą ochroną jest nie tylko wiedza, ale również umiejętność zadawania właściwych pytań.
Program Erasmus+ Typ akcji: AKCJA 1 Mobilność dorosłych osób uczących się i kadry edukacji dorosłych - projekty krótkoterminowe (KA122-ADU) w terminie do 19 lutego 2026 r Tytuł projektu: MIŁOśnicy Wiedzy 2, czyli Redzcy Seniorzy uczą się rozpoznawać różne formy dezinformacji z programem Erasmus+. Numer wniosku: 2026-1-PL01-KA122-ADU-000405613 
