Za nami pierwszy dzień mobilności edukacyjnej w Chorwacji w ramach projektu „MIŁOśnicy Wiedzy 2, czyli Redzcy Seniorzy uczą się rozpoznawać różne formy dezinformacji z programem Erasmus+” (nr 2026-1-PL01-KA122-ADU-000405613). Tematem przewodnim dzisiejszego dnia było hasło „Nie wszystko, co widzę, jest prawdą”, a uczestnicy rozpoczęli swoją przygodę z rozpoznawaniem dezinformacji, manipulacji i niewiarygodnych przekazów.
Dzień rozpoczęliśmy od rozgrzewki kulturowej poświęconej Chorwacji. Seniorzy poznawali podstawowe informacje o kraju i regionie, w którym odbywa się mobilność, rozmawiali o historii, kulturze i codziennym życiu Chorwatów oraz szukali podobieństw i różnic między Polską a Chorwacją. Był też czas na pierwsze praktyczne zwroty w języku chorwackim, przydatne podczas pobytu – między innymi powitania, podziękowania, pytanie o drogę czy zamawianie posiłku. Uczestnicy ćwiczyli również prosty język angielski na poziomie A1/A2, wzięli udział w integracyjnym quizie „Polska czy Chorwacja?” oraz wspólnie ustalili zasady pracy podczas całej mobilności.
Następnie przeszliśmy do głównego tematu dnia: dlaczego właściwie wierzymy w informacje, które nie są prawdziwe? Uczestnicy poznawali różnice między informacją, opinią, błędem, plotką, manipulacją i dezinformacją. Rozmawialiśmy również o pojęciach misinformation, disinformation i malinformation oraz o tym, dlaczego fałszywe wiadomości są tworzone i kto może odnosić korzyści z ich rozpowszechniania. Ważnym elementem zajęć była rozmowa o emocjach. Strach, gniew, oburzenie czy zaskoczenie mogą sprawić, że reagujemy szybciej, a sprawdzamy mniej. Seniorzy poznali również mechanizm efektu potwierdzenia, bańki informacyjnej, efektu autorytetu oraz wpływu wielokrotnego powtarzania tej samej informacji.
Dużo uwagi poświęciliśmy także naszym codziennym nawykom informacyjnym. Zastanawialiśmy się, skąd najczęściej czerpiemy wiadomości: z telewizji, Facebooka, YouTube’a, portali internetowych, komunikatorów czy rozmów z rodziną i znajomymi. To ważne, ponieważ dezinformacja nie pojawia się wyłącznie na „podejrzanych stronach”. Często dociera do nas właśnie poprzez osoby, którym ufamy.
W kolejnej części zajęć seniorzy pracowali z komunikatami przypominającymi te, które każdego dnia możemy spotkać w mediach społecznościowych: „Media o tym milczą!”, „Udostępnij, zanim usuną!”, „Znajomy lekarza potwierdził…”, „Badania dowiodły, że…” czy „Tego nie powiedzą ci w telewizji”. Zadaniem uczestników nie było jedynie określenie, czy dana wiadomość wydaje się prawdziwa. Trzeba było sprawdzić, kto jest jej nadawcą, jakie źródło podano, jakie emocje wywołuje przekaz, czy można wskazać konkretny fakt możliwy do zweryfikowania oraz czego w danym komunikacie brakuje. Na tej podstawie wspólnie stworzyliśmy pierwszą listę „czerwonych flag dezinformacji”.
Bardzo praktyczny charakter miał warsztat „Pierwsze kroki fact-checkera”. Uczestnicy poznali prostą zasadę, którą będziemy rozwijać podczas kolejnych dni: zatrzymaj się – sprawdź autora – sprawdź źródło – sprawdź datę – poszukaj innych źródeł – sprawdź zdjęcie – sprawdź kontekst. Seniorzy ćwiczyli wyszukiwanie autora informacji, sprawdzanie zakładki „O nas”, porównywanie wiadomości w kilku niezależnych źródłach i kontrolowanie daty publikacji. Rozmawialiśmy również o sytuacjach, kiedy stary materiał zostaje ponownie udostępniony jako aktualna wiadomość, oraz poznawaliśmy podstawy korzystania z portali fact-checkingowych. Jedną z informacji sprawdziliśmy wspólnie od początku do końca, krok po kroku.
Na zakończenie przyszedł czas na podsumowanie pod hasłem „Co dzisiaj uruchomiło moją czujność?”. Uczestnicy wykonali quiz podsumowujący i pracowali metodą „3–2–1”: wskazywali trzy rzeczy, których się nauczyli, dwie, które ich zaskoczyły, oraz jedną rzecz, którą od dzisiaj chcą robić inaczej. Powstała także wspólna mapa myśli „Jak rozpoznać podejrzaną informację?”.
To dopiero pierwszy dzień, ale już dziś najważniejszy wniosek był bardzo konkretny: nie chodzi o to, żeby przestać ufać wszystkim informacjom. Chodzi o to, żeby nauczyć się zatrzymywać na chwilę przed uwierzeniem i udostępnieniem, zadawać pytania, szukać źródła i sprawdzać kontekst.
Przed nami kolejne dni i kolejne obszary dezinformacji. Będziemy przyglądać się między innymi informacjom dotyczącym klimatu, zdrowia, nowych technologii, życia społecznego i liczb. A dzisiaj wykonaliśmy najważniejszy pierwszy krok – zaczęliśmy świadomie patrzeć na informacje, które każdego dnia do nas docierają.
PS. Nie zabrakło również czasu na wspólny krótki spacer po Splicie!
Program Erasmus+ Typ akcji: AKCJA 1 Mobilność dorosłych osób uczących się i kadry edukacji dorosłych - projekty krótkoterminowe (KA122-ADU) w terminie do 19 lutego 2026 r Tytuł projektu: MIŁOśnicy Wiedzy 2, czyli Redzcy Seniorzy uczą się rozpoznawać różne formy dezinformacji z programem Erasmus+. Numer wniosku: 2026-1-PL01-KA122-ADU-000405613 
